İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkı

İşçi ve işveren arasında bulunan ilişkiye iş ilişkisi denmektedir. Bu ilişki bazı durumlarda sona erer. İş sözleşmesinin sürdürülmesinin işçiden beklenemeyeceği durumlarda işçi haklı nedenle fesih hakkını kullanarak sözleşmeyi derhal feshedebilmektedir. Ancak kanun, haklı fesih sebeplerini açıkça düzenler. Bu nedenle işçi, herhangi bir sebebe dayanarak haklı fesih hakkını kullanamaz.

Kural olarak işçi, iş sözleşmesini sona erdirmeden önce işverene bildirim yapar. Ancak haklı neden varsa işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir. Bu durumda önceden bildirim süresine uyması gerekmez. Ayrıca şartları varsa kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarını talep edebilir. Bu yazımızda işçinin haklı fesih sebeplerini ve şartlarını Yargıtay kararları ışığında ele alacağız.

İşçinin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı Nedir?

İşçinin hangi hallerde haklı fesih hakkının olduğu İş Kanunu m. 24 hükmünde düzenlenmiştir. Kanun koyucu fesih haklarını şu şekilde gruplandırmıştır:

1. Sağlık Sebepleri

Yapılan iş, niteliği gereği işçinin sağlığı veya yaşamı açısından tehlike oluşturuyorsa işçinin haklı fesih hakkı vardır.
İşçinin, bulaşıcı hastalığı bulunan işveren veya başka bir işçiyle sürekli ve doğrudan temas kurması haklı fesih nedeni oluşturur. Aynı durum, işçinin işiyle bağdaşmayan bir hastalık açısından da geçerlidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sağlık nedeniyle haklı fesih için işçinin yaşamı veya sağlığı açısından ciddi bir tehlike aramaktadır. Ayrıca bu tehlikenin yapılan işin niteliğinden kaynaklanması gerekir. (Yarg. HGK 2021/1402 K. 11.11.2021 T.)

Başka bir HGK kararında ise Yargıtay, sağlık sebebinin araştırılmasına özellikle dikkat çekmiştir. Mahkemenin, işçinin yaptığı işi gözeterek tam teşekküllü bir hastaneden heyet raporu alması gerektiğini belirtmiştir. Mahkeme daha sonra bu rapora göre haklı fesih şartlarını değerlendirmelidir. (Yarg. HGK 2020/1018 K. 09.12.2020 T.)

2. Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller

İşveren, iş sözleşmesi kurulurken sözleşmenin esaslı noktaları hakkında işçiyi yanıltırsa işçi haklı fesih hakkını kullanır. Yanlış bilgi vermek veya gerçeğe aykırı sözler söylemek de bu kapsamdadır.
İşveren, işçinin veya ailesinden birinin şeref ve namusuna yönelik söz veya davranışlarda bulunursa işçi haklı fesih hakkını kullanır. İşverenin işçiye cinsel tacizde bulunması da haklı fesih nedenidir.
İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse.
İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması halinde.
İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse.
İşçinin fazla mesai ücretleri ödenmezse.

3. Zorlayıcı Sebepler

İşyerinde zorlayıcı bir sebep ortaya çıkabilir. Bu sebep işi bir haftadan fazla durdurursa işçi haklı fesih hakkını kullanır.

Ayrıca İşçi Şu hallerde de İş Akdini Haklı Sebeple Feshedip Tazminat Alabilir:

İşçinin SGK primleri gerçek aldığı maaş üzerinden ödenmiyorsa, işçi bazı işçilik alacaklarını elden almak suretiyle çalıştırılıyorsa,
İşçinin SGK girişi gerçek işe başlama tarihinden sonraki bir tarihte yapıldıysa veya hiç yapılmamışsa,
İşçinin iş yerinde mobbinge uğraması da haklı sebeple fesih hallerinden biridir. Mobbing, iş yerinde işçiyi yıldırmak veya yıpratmak amacıyla işveren veya diğer işçilerin yaptığı psikolojik tacizdir. Yüksek Mahkeme güncel kararlarında haklı fesih sebebi olduğunu hükmetmiştir. “Mobinge maruz kalan davacı işçi, iş sözleşmesini feshetmiştir. Bu halde, işçinin kıdem tazminatına hak kazandığı sabittir. İhbar tazminatı talebine gelince, her ne kadar fesih işçi tarafından yapılmış ise de, işverenin uyguladığı mobing sonucu işçinin iradesinin feshe yönlendirildiği sabit olduğundan, ihbar tazminatına da hak kazanılmıştır.” (Yarg. 22. HD. 2016/15623 K. 31.05.2016 T.)
İşçi resmi çalıştırılmasının karşılığını alamıyorsa veya işçiye yıllık izin hakkı kullandırılmıyorsa,
Kadın işçilerin evlenmelerini takip eden 1 yıl içinde işten ayrılması durumunda,
İşveren işçiye baskı yoluyla istifa dilekçesi imzalatmışsa işçi haklı nedenle iş sözleşmesini feshedip hak ettiği içlik alacaklarını talep edebilir.

Haklı Fesih Süresi

İşçi sözleşmeyi ahlak ve iyiniyet kurallarına uyulmadığına dayanarak feshetme yoluna gidecekse fesih süresi gerekçe oluşturacak sebebin öğrenilmesinden itibaren 6 gündür. Bu süre hak düşürücü süre olduğundan süre geçtikten sonra işçinin yapacağı fesih geçersiz olacaktır. Ayrıca işçi her halükarda sebebin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl içinde fesih hakkını kullanmalıdır.

Sağlık veya zorlayıcı sebepler açısından ise kanun koyucu bir süre sınırı koymamıştır. Yani bu hallerde işçi bir süre kısıtlamasına uymaksızın iş akdini feshetme hakkına sahiptir.

Haklı Nedenle Feshin Sonuçları

İşçinin haklı nedenler iş akdini sonlandırması halinde iş akdi derhal sona erecektir. Haklı feshin en önemli sonucu ise işçinin kıdem tazminatı alma hakkının devam etmesi olacaktır.

Haklı Nedenle Feshin Kıdem Tazminatına Etkisi

Kural olarak işçi iş akdini tek taraflı olarak feshetmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır. Ancak bu kuralın istisnasını haklı nedenle iş akdinin feshedilmesidir. Bu sebeple işçi yukarıda saymış olduğumuz haklı nedenlerden biri veya birkaçına dayanarak iş akdini feshederse kıdem tazminatı alma hakkı devam edecektir.

Kıdem tazminatı hakkında detaylı bilgi için kıdem tazminatı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Haklı Nedenle Feshin İhbar Tazminatına Etkisi

Kural olarak iş akdini sonlandıracak olan taraf karşı tarafa bu akdin sonlanacağını belirli bir süre öncesinde bildirmek zorundadır. Hukuken buna ihbar etme denir ve ihbar sürelerine uyulmadığı takdirde de uymayan tarafa bir ihbar tazminatı düşer. Ancak işçinin haklı bir nedene dayanması halinde iş akdi derhal sona ereceğinden herhangi bir ihbar süresine de uyulmasına gerek yoktur. Dolayısıyla hak kazanılmış bir ihbar tazminatı da söz konusu değildir.

Hukuki Süreçte Uzman Avukat Desteğinin Önemi

İşçinin haklı nedenle fesih hakkına ilişkin davalar, işçinin emeğini koruma amacı taşıyan ve çoğu zaman hem işverenin yükümlülükleri hem de işçinin yasal hakları bakımından karmaşık değerlendirmeler gerektiren süreçlerdir. Bu tür uyuşmazlıklarda, işverenin ücret ödeme borcunu yerine getirip getirmediği, işçinin sağlık ve güvenlik koşullarının ihlal edilip edilmediği, işyerinde mobbing veya kötü muamele bulunup bulunmadığı gibi hususların tespiti büyük önem taşır. Ayrıca fesih nedeninin haklı olup olmadığının doğru belirlenmesi, delillerin zamanında toplanması ve yargılama sürecinin usulüne uygun yürütülmesi için dikkatli bir hukuki strateji izlenmelidir. Hem işçinin haklı nedenle fesih hakkını kullanarak alacaklarını koruyabilmesi hem de işverenin haksız iddialarla karşılaşmaması açısından sürecin en başından itibaren iş hukuku alanında uzman bir avukattan profesyonel destek alınması, hak kayıplarının önlenmesi ve adil bir yargılama süreci açısından son derece önemlidir. Bu sebeple destek için tarafımıza ulaşabilirsiniz.

İlgili Hukuki Konular

İşçinin haklı nedenle fesih hakkı, farklı işçilik alacaklarıyla bağlantılı sonuçlar doğurur. Ayrıca konu hakkında aşağıdaki yazılarımızı inceleyebilirsiniz: